Atık Bitkisel Yağlar

  • Paylaş :

Atık bitkisel yağlar ekotoksik özelliklerinden dolayı çevreyle uyumlu olarak yönetilmesi gereken atıklar arasında yer almaktadır. Bu atıkların yönetiminin uygun  şekilde sağlanması amacıyla Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan “Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği”  19.04.2005 tarih ve 25791 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında, bitkisel ham yağ rafine sanayinden çıkan soap-stock, tank dibi tortu ve yağlı topraklar ile kullanılmış kızartmalık yağlar, çeşitli tesislerin yağ tutucularından çıkan yağlar ve kullanım süresi geçmiş olan bitkisel yağlar, bitkisel atık yağ olarak tanımlanmaktadır.


Ülkemizin yaklaşık 950 bin ton likit, 550 bin ton margarin, 200 bin ton civarında da yem, boya ve sabun sanayi ihtiyacı olmak üzere 1,7 milyon ton bitkisel yağ tüketimi vardır. Yağ rafinasyon prosesi sonucu ve elde edilen yağın tüketimi sonucu yaklaşık 350 bin ton bitkisel atık yağ oluştuğu tahmin edilmektedir. Bitkisel atık yağların evsel atıklarla birlikte atılması, kanalizasyon sistemi gibi kolektör sistemlerine verilmesi veya kontrolsüz bir  şekilde açık alanlara bırakılması sakıncalıdır. Bu alanlara dökülen atık yağlar kolektör sistemlerinin tıkanmasına, yeraltı sularının kirlenmesine, evsel atık su kirliliğinin ve arıtma tesisi maliyetlerinin artmasına neden olabilmektedir.

Kaynak: http://www.cygm.gov.tr

 

Bitkisel Yağ Nedir?

Zeytin, ayçiçeği, mısır, pamuk, soya, kanola ve aspir gibi yağlı bitki tohumlarından elde edilen yağlara bitkisel yağ denilmektedir. Bitkisel yağlar gıda sanayinde sıvı ve katı yapıda kullanıldığı gibi, yem sanayi, sabun sanayi, boya sanayi ve oleokimyasal (Hammaddesi; bitkisel ve hayvansal yağlar olan, günümüzde  "Yağ Kimyasalları"  olarak da bilinen bir kimya dalıdır) sanayinde kullanılmaktadır.

Bitkisel Atık Yağ Nedir?

Bitkisel atık yağlar ise aşağıda belirtilen proseslerden herhangi biri veya birkaçının bir arada olmasından oluşmaktadır;

  1. Yağlı bitki tohumlarından bitkisel yağ eldesi sırasında; gerçekleştirilen rafinasyon işlemleri sonrası; soap-stock (ham yağlardan sudkostik nötralizasyonu ile serbest yağ asitlerinin giderilmesi sırasında ele geçen yan ürün), tank dibi tortu ve yağlı toprak gibi ortaya çıkan yan ürün ve tortu karakterindeki atıklar,
  2. Bitkisel yağların kızartmalık olarak kullanılması sırasında; yağın okside olması sonrası ve tekrar kullanımının sağlık açısından uygun olmamasını nedeniyle oluşan atıklar,
  3. Yağ tutuculardan elde edilen atık yağlar; Yağ tutucular, kullanılmış kızartmalık yağların bulaşık yıkanması veya yağın lavabodan doğrudan dökülmesiyle kanalizasyon sistemine vereceği zararların önlenmesi veya arıtımları sırasında arıtma tesisinin işletim maliyetlerinin azaltılmasına yönelik olarak atık sudaki yağın fiziksel yöntemler ile uzaklaştırılması amacıyla oluşan yağın; sistemden ayrılması için kullanılan yağ ayırma birimleridir. 

İstanbul’da ise yılda yaklaşık 150 – 160 bin ton bitkisel atık yağ oluştuğu tahmin edilmektedir (İstanbul’da oluşan bitkisel atık yağ miktarı Türkiye’dekinin %40’ıdır).

İstanbul’da Yönetmelik hükümlerine göre bitkisel atık yağ üreten çok sayıda lokanta, fastfood ve restoran yanında, yemek hazırlama merkezi ve otel/motel bulunmaktadır. İstanbul il sınırları içerisinde 2011 yılı ilk altı ayı itibari ile;

 - İstanbul Lokantacılar Odası verilerine göre (odaya kayıtlı küçük esnaf ve şahıs firması olarak)yaklaşık 4500 adet lokanta/restoran faaliyet göstermektedir.

 - İstanbul Yemek Sanayicileri Derneği (İYSAD) verilerine göre ise; Derneğe kayıtlı Türkiye genelindeki 160 adet toplu yemek üretimi yapan yemek firmasının 150’si İstanbul’da bulunmaktadır.

 - Türkiye genelinde 33 adet zincir fast food üreticisi olup, faaliyet gösteren yaklaşık 1634 şube vardır. Bu zincir fast-food üreticilerinin İstanbul il sınırları içerisindeki şube sayısı ise 696 adet olup, dolayısıyla zincir fast-food üreticilerinin İstanbul genelinde faaliyet gösterme oranı %43’dür (Ekonomist Dergisi, 2010 Eylül sayısı).

 - Yine İstanbul Lokantacılar Odası verilerine göre İstanbul’da tabldot üretimi yapan odaya kayıtlı firma sayısı yaklaşık olarak 70 adettir.

 - İstanbul Turizm İl Müdürlüğü verilerine göre; otel, tatil köyleri, motel v.b. Turizm İşletme Belgeli toplam tesis sayısı;774 olup, bunun 403 adedi Yeme İçme ve Konaklama Tesisi, 371 adedi ise Konaklama Tesisi olmak üzere, kullanılmış kızartmalık yağ üretim ünitesi bulunmaktadır.

Kullanılmış Kızartmalık Yağların Çevresel Zararları

Kullanılmış kızartmalık yağların; evsel atıklarla birlikte atılması, lavaboya dökülmesi, kanalizasyon sistemlerine verilmesi veya kontrolsüz bir şekilde açık alanlara, toprağa bırakılması sakıncalıdır. Bu gibi çevreye zararlı etkilerinden dolayı kullanılmış kızartmalık yağların, çevreyle uyumlu olarak yönetilmesi gerekmektedir.

Lavaboya ve kanalizasyon sistemlerine dökülen kullanılmış kızartmalık yağlar; kanal sisteminde borulara yapışarak ve akış hızını engelleyerek; atıksu arıtma sistemlerinde toplam kirlilik yükünü artırarak ve alıcı ortamda da (toprak, su gibi) alıcı ortama oksijen transferini engelleyerek kirliliklere neden olmaktadır. 

Kullanılmış kızartmalık yağların; lavaboya dökülmesi durumunda kanalizasyon sistemine gidecektir. Lavaboya dökülen yağlar şehir kanalizasyon sistemine ulaşmadan önce, lavabodan atıksularla birlikte akarken yapışkan yapısı nedeniyle atıksu içersindeki katı maddeleri de bağlayarak  tesis içi (bina içi) boruların cidarına yapışarak borunun kullanılabilirlik hacminin daralmasına neden olmaktadır. 

Kızartmalık yağlar üretildiği yerde; diğer atık maddelerden ve çöplerden ayrı olarak biriktirilmelidir. Kızartmalık yağların özellikle fazla miktarda tüketildiği yerlerde (otel, motel, sanayi mutfağı, lokanta, yemekhane v.b. gibi) kızartmalık yağ ünitelerinin (Fritöz, tava gibi) ve kullanılan malzemelerin (tabak, kaşık, çatal gibi) yıkanması sırasında; ortaya çıkan yağ miktarı evsel atıksu içindeki miktardan fazladır. Bu nedenle yıkama ile lavaboda oluşan bu yağların bina içi boru sistemine ulaşmadan önce lavaboya takılacak  yağ tutucularında tutulması gerekmektedir. 

1. Kullanılmış kızartmalık yağlar biriktirilmez ve yağ tutucularında tutulmazsa; oluşan tüm yağlar şehir kanalizasyonuna gidecektir. Şehir kanalizasyonuna verilen bu kızartmalık yağlar varsa önce şehir arıtma tesisine ulaşırlar. Arıtma tesisine ulaşan kullanılmış kızartmalık yağlar; şehir atıksu arıtma tesisinin toplam kirlilik yükünün yaklaşık %25'ni oluştururlar ve bu yağların giderildiği tesislerin işletme-bakım ve ilk yatırım ve işletme maliyetinin artmasına sebep olacaktır.

2. Kullanılmış kızartmalık yağlar biriktirilmez ve yağ tutucularında tutulmazsa; oluşan tüm yağlar şehir kanalizasyonuna gidecektir. Şehir kanalizasyonuna verilen bu kızartmalık yağlar;şehir arıtma tesisinin olmaması durumunda denize deşarj olacaktır. Özgül ağırlıkları deniz suyundan daha hafif olan kullanılmış kızartmalık yağlar; deniz su yüzeyini bir film tabakası gibi kaplamakta ve havadan oksijen transferini önleyerek su altı canlı varlığını olumsuz yönde etkilemekte ve deniz ekosistemine zarar vermektedir.

3. Kullanılmış kızartmalık yağların lavaboya ve kanalizasyon sistemlerine dökülerek toprak kirliliğine neden olması durumunda ise toprağın verimli kullanımını azaltmakta, aynı zamanda yer altı suyuna da karışabilmektedir.

Kullanılmış Kızartmalık Yağların Toplanması ve Taşınması

Yönetmelik gereğince; lokantalar, sanayi mutfakları, oteller, tatil köyleri, motel ve yemekhaneler, hazır yemek üretimi yapan firmalar ile diğer yerlerden çıkan bu atık yağlar, Çevre ve Orman Bakanlığı’ndan lisans almış firmalar tarafından toplanması gerekmektedir.

Lisanslı taşıma aracı; beyaz renkte ve araç kasasının veya tankının her iki yüzünde yeşil renkte, dikey yüksekliği en az 20 cm olan Bitkisel Atık Yağ Taşıma Aracı ibaresi bulunacaktır. Taşıma araçlarının kasa veya tankları; sızdırmaz, koku önleyen ve kolaylıkla temizlenebilir bir sisteme sahip olması zorunludur.

Atık yağların taşınması sırasında araçlarda ulusal atık taşıma formu bulundurulması zorunludur. Araçlarda bulundurulacak ulusal atık taşıma formlarıyla ilgili olarak Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uygulanır.

Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği Kapsamında Sanayicilerin Görevleri
Sanayicilerden istenen Bilginin/Verinin  Adı
Verilerin Hangi Sıklıklar İstendiği (Haftalık, Aylık vs.)
Veri Gönderim Metodu (web adresi bilgisi)
Şifre Bilgisi (Veri girişi şifre ile ise)
Bitkisel yağ üreticileri, piyasaya sürülen kızartmalık yağ miktarlarını yıllık olarak Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür.
Üretim Beyanı
Yıllık
Yazılı
Yoktur.
Geri kazanım tesisleri, tesise giren atık yağlara ait ulusal atık taşıma formu ve sevk irsaliyeleri ile çıkan yarı mamul ve ürünlere ait satış faturaları ve mevzuata uygun gerçekleştirilen bertaraf kayıtlarının Sanayi Odaları veya Ticaret ve Sanayi Odaları tarafından değerlendirilerek göndermekle yükümlüdür.
Faaliyet Raporu
Biyodizel tesisi 6 ay, Diğer tesisler yıllık
Yazılı
Yoktur.
Geri Kazanım ürünlerinin uygunluğunun belgelenmesi amacıyla ürün analizlerini akredite bir laboratuvarda yaptırmak, bu amaçla numunelerin ilgili valiliğin gözetiminde laboratuvar sorumlusu tarafından alınmasını sağlamak ve analiz sonuçlarını Bakanlığa ulaştırmak.
Ürün Analizleri
6 Ay
Yazılı
Yoktur.

Çevre ile ilgili öneriler:
 
1) Kullanılmış kızartmalık yağları diğer atıklardan ayrı olarak temiz ve ağzı kapaklı bir kapta biriktiriniz.
2) Kullanılmış kızartmalık yağları, çevrenin korunması amacıyla kanalizasyona, toprağa, denize ve benzeri alıcı ortamlara dökmeyiniz.
3) Bu yağları kullanılmış kızartmalık yağ toplayıcılarına vermeye özen gösteriniz.

Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği için Tıklayınız...